Een narcistische vader: Altijd je best doen voor hem
5 minuten lezen, bijgewerkt op 30 september 2026
Kort gezegd
Hing de waardering van je vader af van wat je presteerde, dan kun je als volwassene blijven bewijzen dat je goed genoeg bent. Misschien heb je er een woord voor: een narcistische vader. Of dat klopt, is aan een psycholoog of psychiater die hem onderzoekt. Voor relatiecoach Jacqueline Lammerts telt wat jij van jezelf vindt, los van zijn oordeel.
Misschien ken je die vraag, ergens diep vanbinnen: doe ik het niet goed genoeg? Je werkt hard, je haalt resultaten, en toch wacht je nog steeds op dat ene woord van hem. Goed zo.
Hoe herken je een narcistische vader?
Vooral aan hoe het voor jou was, meer dan aan een rijtje kenmerken. Misschien draaide thuis veel om hem: zijn buien, zijn gelijk, zijn succes. Je voelde meteen hoe hij binnenkwam.
In Italiaans onderzoek vulden vaders zelf een vragenlijst in over narcistische trekken. Hoe hoger een vader scoorde, hoe vaker zijn volwassen kind zich herinnerde dat hij het omlaaghaalde of beschaamde, en hoe minder zorg het zich van hem herinnerde. De verbanden waren klein tot matig, en ze zeggen niets over jouw vader in het bijzonder.
Soms zit het nog diep: een vader die jou altijd afwees. Misschien vraag je je nog af of het wel erg genoeg was, omdat anderen het zwaarder hadden. Ook dat hoef je niet te bewijzen.
Het gedrag zelf, van kritiek tot controle, staat beschreven bij narcistisch gedrag herkennen.
Waarom blijf je hem bewijzen dat je goed genoeg bent?
Het kan vroeg zijn begonnen. Misschien stond je als kind met een tekening voor hem, en keek hij nauwelijks op. Kwam je thuis met een tien, dan zag hij je wel. Zo kun je leren: eerst laten zien wat je kunt, dan pas word je gezien.
Israëlische onderzoekers vroegen tieners naar hun vader. Gaf hij meer warmte als het op school goed ging, dan ging het hun vaker om het cijfer, star en met het gevoel dat het moest. Trok hij zijn warmte in als het tegenviel, dan namen ze het hem vaker kwalijk.
En het kan blijven. Een nieuw onderzoek onder volwassenen zag: hoe meer afwijzing door hun vader ze zich herinnerden, hoe groter hun behoefte aan goedkeuring van anderen.
In mijn boek Relaties schrijf ik dat je vader je spiegelt in hoe je in de buitenwereld staat. Daar kan dat bewijzen zich afspelen: in je werk, rond geld. Haal je iets, dan is de opluchting kort, want de lat ligt alweer hoger.
Om jezelf aan te kijken en te zeggen: wow, ik ben trots op mezelf.
Waarom raakt zijn kritiek je nog steeds?
Omdat oude kritiek kan blijven hangen. Soms hoeft hij niets meer te zeggen: je zegt het jezelf al.
Vlaams onderzoek volgde scholieren een paar jaar. Keek een vader bijvoorbeeld weg als zijn kind hem had teleurgesteld, dan was dat kind een jaar later vaker bang om fouten te maken. Weer een jaar later voelde het zich vaker somber.
Bang voor fouten, twijfelen aan alles wat je doet: zo kan perfectionisme voelen. Iets is pas goed als het perfect is, en zelfs dan zie je vooral wat er nog mist. Misschien is die strenge blik niet eens van jou. Wiens lat probeer je eigenlijk nog te halen?
Laat eens iets bewust goed genoeg zijn: een klus die niet helemaal af is, een mail met een foutje. Voel dan wat er in je gebeurt, zonder het meteen te herstellen.
Wat als je vader er vooral niet was?
Ook dat kan je vormen: niet door wat hij deed, maar door wat er nooit kwam. Misschien was hij er wel, maar niet echt: altijd aan het werk, of met zijn hoofd ergens anders. Of hij was er helemaal niet.
In een onderzoek in vijf landen, waaronder Nederland, voelden volwassenen zich vaker eenzaam naarmate ze zich meer afwijzing door hun vader herinnerden. Onder afwijzing viel ook: weinig warmte en onverschilligheid. Het verband was sterker dan bij afwijzing door hun moeder.
Misschien zie je het nu pas terug: in hoe hard je werkt voor een compliment, of in hoe snel je je alleen voelt. Wat er nooit kwam, mag je gewoon missen, ook als je het toen nog niet zo voelde.
En soms speelt het bij allebei: een moeder die veel ruimte innam, en een vader die er niet was. Voor die kant is er de pagina over een narcistische moeder.
Gratis
Geen publiek, niets te bewijzen, alleen jij.
Daar is mijn gratis meditatie Van hoofd naar hart voor.
Hoe stop je met jezelf bewijzen?
Let eens op het moment dat je weer je best doet voor zijn goedkeuring. Stel jezelf dan één vraag: doe ik dit voor mezelf, of zodat hij het ziet?
Dat moment kan ook op je werk komen. Een baas kan zomaar de plek van je ouders innemen, en dan begint het bewijzen daar opnieuw.
Komt dat oude gevoel op dat je niet goed genoeg bent voor hem, geef het dan eerst de ruimte voordat je weer in actie komt. Niet in je hoofd, maar in je lijf: doorvoelen. Daarna kun je rustiger kiezen wat jij wilt.
Of hij ooit zegt dat hij trots op je is, ligt niet bij jou. Dat ene woord waar je op wacht, kun je jezelf wel geven, hardop: goed zo. Niet pas als iets af is, maar nu al.
Wat je kunt gaan merken: je doet nog steeds je best, maar nu omdat jij het wilt. En dat mag lichter voelen.
Bij omgaan met narcistisch gedrag gaat een deel over je ouder: voor de momenten dat je hem nog ziet.
Voel je je bij hem niet veilig? Maak eerst een plan, met hulp.
Is het anders voor een zoon dan voor een dochter?
Het kan op allebei zwaar wegen, al niet altijd op dezelfde manier.
Een overzicht van veel studies uit de hele wereld vond dat de warmte van allebei je ouders samenhangt met hoe het met je gaat, als zoon en als dochter. Bij volwassen dochters hing de warmte die ze zich van hun vader herinnerden, sterker samen met hoe het met hen ging dan die van hun moeder.
In het Vlaamse onderzoek hierboven maakte het niet uit of het om een zoon of een dochter ging.
Zoon of dochter: zijn maat hoeft niet langer de jouwe te zijn. Lang bepaalde hij wanneer iets goed genoeg was. Nu mag jij dat zelf voelen, lieverd.
Wil je dat ik met je meekijk? In een gratis gesprek van twintig minuten zoeken we samen de kern. Weet dat je van harte welkom bent.
Jacqueline
Relatiecoach en auteur, op de Veluwe en online. Twintig jaar praktijk, drie boeken. Over mij
Ervaringen van cliënten
Vragen over een narcistische vader
Wat zijn de gevolgen van een narcistische vader?
Weinig warmte van je vader kan meewegen in hoe je naar jezelf en de wereld kijkt. Onderzoek laat verbanden zien: hoe meer warmte volwassenen zich van hun vader herinneren, hoe zekerder en stabieler ze zich voelen, en hoe positiever ze over zichzelf denken. Hoe dat bij jou is, merk je zelf het best.
Hij was juist trots op mij. Kan het dan toch narcisme zijn?
Dat sluit het niet uit. Trots op je cijfers of je baan is iets anders dan gezien worden om wie je bent. Ander Italiaans onderzoek, onder basisschoolkinderen, zag dat vaders met meer narcistische trekken hun kind vaker specialer vonden dan andere kinderen. Zulk onderzoek gaat over groepen, niet over jouw vader. Werd jij gezien, of liet hij je zien?
Mag je als volwassene nog hulp vragen bij wat je thuis meemaakte?
Ja, ook nu nog. Loop je vast, in je werk, in de liefde of in hoe je over jezelf denkt? Neem wat je als kind meemaakte dan mee naar je huisarts of een psycholoog. Een coach vervangt geen psycholoog, en andersom ook niet.
Neem contact op
Plan een gratis gesprek
Twintig minuten, via WhatsApp of telefoon. Je spreekt mij, geen assistent, en je beslist daarna zelf.
