Een narcistische moeder: Waarom je je nog klein voelt
6 minuten lezen, bijgewerkt op 29 september 2026
Kort gezegd
Voel je je bij je moeder nog klein, dan kan meespelen dat je haar liefde moest verdienen, en dat je gevoelens er niet mochten zijn. Dat kan lang doorwerken. Online heet dat vaak: een narcistische moeder. Relatiecoach Jacqueline Lammerts begint liever bij jou dan bij een naam voor haar. Alleen een psycholoog of psychiater stelt een diagnose.
Je herkent het vast. Ze zegt iets over je werk, je huis of je keuzes. Voor je het weet, leg je uit, pas je je aan en slik je iets in.
Je bent niet de enige die dit kent. Geregeld vertellen mensen in mijn praktijk hoe ze zich bij hun ouders voelden: niet veilig, niet welkom, eenzaam.
Hoe weet je of je moeder narcistisch is?
Van buitenaf kun je dat niet vaststellen. Ook over wat narcisme bij een ouder met een kind doet, weten onderzoekers nog weinig.
Een overzicht uit 2025 vond maar acht studies over narcisme bij ouders en wat dat met kinderen doet. Over het geheel ging het samen met minder goede uitkomsten voor het kind, maar hoe, verschilde per vorm. De vijandige kant van de luide vorm ging samen met een koelere band en meer ruzie. De stille, kwetsbare vorm hing sterker samen met problemen bij het kind.
Over die stille vorm lees je meer bij verborgen narcisme. Welk gedrag er verder bij narcisme hoort, zie je bij narcistisch gedrag herkennen.
Speelt het bij allebei je ouders? Mensen spreken dan vaak van narcistische ouders. Over de kant van je vader lees je meer bij een narcistische vader.
Wat weet je dan wel? Hoe jij je bij haar voelt. Zoals ik in mijn boek Relaties schrijf: het gaat erom dat je weer herstelt.
En hoe je het ook noemt: het is niet jouw schuld dat ze zich zo gedraagt.
Al die gevoelens, al die emoties. Ze mogen er zijn.
Waarom voel je je bij haar nog steeds klein?
Misschien omdat je als kind voor een deel door haar ogen leerde wie je was. Zo’n beeld kun je lang blijven meedragen.
Nederlands onderzoek van Eddie Brummelman en collega’s past bij dat idee. Kinderen die hun ouders warmer ervoeren, hadden een half jaar later een steviger eigenwaarde. Het verband was klein, maar het was er.
Twee dingen kunnen je dan klein houden. Het eerste: liefde die je moest verdienen. Studenten die de liefde van hun ouders zo ervoeren, deden vaker wat hun ouders wilden, maar uit een innerlijke dwang. Ze voelden meer wrok, en hun eigenwaarde schommelde meer.
Het tweede: gevoelens die er niet mochten zijn. Onderzoekers noemen dat psychologische controle: een ouder perkt je gevoel en je ervaring in, wuift ze weg of stuurt ze.
Als kind was je van haar afhankelijk. Zo gaat het vaak tussen kinderen en ouders: het kind durft niets meer te vragen, of de ouder bepaalt hoe het moet zijn.
Misschien hoor je haar stem nog steeds in je hoofd: je bent het niet waard.
Artsen schrijven over kinderen van een ouder met een persoonlijkheidsstoornis: ze passen zich vaak aan. Daardoor lijkt het alsof ze nergens last van hebben. Misschien deed jij dat ook.
Hoe oude rollen terugkomen zodra de hele familie samen is, lees je bij familiepatronen.
Was jij het gouden kind of de zondebok?
Misschien herken je een van die rollen. Het zijn woorden die je online veel tegenkomt, geen diagnoses. De zondebok komt ook in de vakliteratuur voor. En niet elk gezin kent die rollen.
Het gouden kind, of lievelingskind, werd voorgetrokken. De zondebok kreeg de schuld als er iets misging.
In een Australisch onderzoek voelden jonge volwassenen zich vaker de zondebok naarmate ze een ouder narcistischer ervoeren. En die rol ging samen met meer angst en sombere gevoelens.
Ook los van narcisme kan voortrekken lang meewegen. In een Amerikaans onderzoek hadden volwassenen die zich door hun moeder anders behandeld voelden dan een broer of zus, op middelbare leeftijd vaker sombere gevoelens. Of het lievelingskind het zelf makkelijker heeft, is minder zeker dan het lijkt.
Welke rol je ook had, het was niet jouw schuld. Je hoeft jezelf of je broer of zus er ook niet op vast te pinnen. Welke rol speel je nog, ook buiten je familie?
Kun je van haar houden en toch pijn hebben?
Ja. Liefde en pijn kunnen tegelijk bestaan. In 1998 noemden twee onderzoekers dat ambivalentie. Volgens hen roept de band tussen ouders en volwassen kinderen zelf al gemengde gevoelens op.
Soms is ze lief. Het ene moment is het gezellig, het volgende reageert ze heel anders dan je verwacht. Dat maakt het verwarrend, maar niet minder waar.
Je bent niet ondankbaar als je allebei voelt.
Gratis
Klinkt haar stem soms harder dan je eigen gevoel?
Mijn gratis meditatie Van hoofd naar hart helpt je om weer naar jezelf te luisteren.
Wat kun je doen als je bij haar weer klein wordt?
Merk het op, vraag je af wiens stem je hoort, en laat toe wat je voelt.
In een van mijn video’s nodig ik je uit om je buik eens gedag te zeggen, daar waar je innerlijke kinderen zitten. Kinderen die bang zijn om afgewezen te worden. Die zich terugtrekken en klein maken. Geef ze eens een hallo.
Vraag je dan af: is dit wat ik nu denk, of wat ik vroeger hoorde? In mijn boek Volg je hart laat ik je de zinnen opschrijven die je als kind hoorde. Kijk dan welke je nu nog klein maken.
Durfde je als kind niet te laten zien wat je voelde, dan heb je het opgeslagen in jezelf: het verdriet, de boosheid, de machteloosheid. Dat mag je nu doorvoelen, ook al zegt je hoofd dat het allang voorbij is. Juist door even stil te staan, mag het er zijn.
Wees daarbij mild voor jezelf. Een overzicht uit 2012, van veertien studies, zag dat mildheid voor jezelf samengaat met minder psychische klachten.
In mijn beleving is ze ook een spiegel: wat ze zegt, raakt een plek in jou die nog zorg nodig heeft. Dat maakt haar woorden niet goed. Maar die zorg mag je jezelf nu geven. Heb je nog contact met haar, dan vind je bij omgaan met narcistisch gedrag praktische stappen.
Voel je je bij haar niet veilig? Maak eerst een plan, met hulp.
Wanneer zoek je er hulp bij?
Als het je leven zwaar blijft kleuren. Als je er slecht van slaapt, je werk eronder lijdt, of je je lang somber of bang voelt. Praat er dan over met je huisarts of een psycholoog.
Ook als het vooral om haar gedrag gaat, kan zo’n gesprek je helpen om ermee om te gaan. En je kunt praten met andere volwassen kinderen die dit kennen. Blijf intussen ook je eigen leven leiden: je werk, je vrienden, wat je blij maakt.
Bij herstel na een narcistische relatie gaat het over een partner. Toch geldt veel daarvan ook hier: hoe je stap voor stap weer bij jezelf komt.
Ik kijk als coach met je mee, niet als psycholoog. Het een sluit het ander niet uit.
Je kunt haar niet veranderen. Jezelf weer ruimte geven, dat kan wel. Daar mag je vandaag mee beginnen, lieverd.
Wil je dat ik met je meekijk? In een gratis gesprek van twintig minuten zoeken we samen de kern. Je bent welkom.
Jacqueline
Relatiecoach en auteur, op de Veluwe en online. Twintig jaar praktijk, drie boeken. Over mij
Ervaringen van cliënten
Vragen over een narcistische moeder
Kan een test zeggen of mijn moeder narcistisch is?
Nee. Zo'n test vul jij in, over haar, vanuit jouw ervaring. Voor een diagnose onderzoekt een professional iemand zelf, en kijkt die naar patronen over een lange tijd. Een lijstje kan je wel helpen om je eigen ervaring serieus te nemen. Maar het zegt meer over wat jij meemaakte dan over wie zij is.
Wat zijn de gevolgen van opgroeien met een narcistische moeder?
Bij iedereen gaat het anders, en onderzoek geeft nog geen vast beeld. Soms merk je het pas later, bij een baas of ergens anders waar je je afhankelijk voelt: je maakt jezelf kleiner dan nodig is. Dat is geen karakterfout. Misschien leerde je het als kind, toen je je aanpaste. Wat je ooit leerde, mag je ook weer loslaten.
Mijn moeder zegt dat ze alles voor me heeft gedaan. Klopt mijn gevoel dan wel?
Ja. Ze kan veel voor je hebben gedaan, en toch kun jij je niet gezien hebben gevoeld. Onderzoek wijst erop dat voor de eigenwaarde van een kind vooral de warmte telt die het zelf voelt, niet wat een ouder zegt te geven. Wat jij voelde, telt.
Neem contact op
Plan een gratis gesprek
Twintig minuten, via WhatsApp of telefoon. Je spreekt mij, geen assistent, en je beslist daarna zelf.
