Ben ik een narcist?: Kijken in de spiegel
6 minuten lezen, bijgewerkt op 29 september 2026
Kort gezegd
Ben ik een narcist? Dat kan alleen een psycholoog of psychiater vaststellen. Iedereen heeft narcistische trekken. Een stoornis is veel zeldzamer: een vast patroon dat jou en anderen steeds schaadt. Relatiecoach Jacqueline Lammerts ziet de vraag als een spiegel: kijk eerlijk naar wat je doet, en naar wat jij kunt veranderen.
Het woord narcist blijft haken. Je loopt oude ruzies nog eens na, op zoek naar bewijs. Soms vind je het. Soms vind je niets, en dat vertrouw je dan ook weer niet.
Ik kijk er zo naar. Wat je bij een ander ziet aan controle, manipulatie of angst aanjagen, is ook een spiegel. Die mag je gerust eens naar jezelf draaien. Hoeveel van wat ik bij een ander zie, gebruik ik zelf ook?
Naar jezelf kijken is iets anders dan de schuld op je nemen. Wat jou is aangedaan, staat niet op jouw naam. Het gaat hier alleen om wat jij zelf doet.
Jij in relatie tot angst
YouTube laadt pas als je op afspelen drukt.
Heeft iedereen narcistische trekken?
Ja, alleen niet iedereen evenveel. Narcisme is een glijdende schaal, geen hokje waar je in of buiten zit: dat laat onderzoek zien. Ontwikkelingspsycholoog Eddie Brummelman zei het in 2019 zo: “Iedereen kan deels narcistische trekken in zichzelf herkennen.”
Zo zie ik het ook. Ieder mens heeft een ego met twee gezichten. Het ene maakt zich groter, met macht en status. Het andere maakt zich klein. We hebben ze allebei.
Ik ken dat grotere gezicht ook van mezelf. Vroeger stelde ik mezelf voor als fysiotherapeute, om te verbergen hoe onzeker ik me voelde.
In mijn werk zie ik narcisme als een enorm uitvergrote versie van datzelfde ego. Dat jij dat ego bij jezelf herkent, maakt jou dus nog geen narcist.
Hoe weet je of je een narcist bent?
Niet met een test op internet. Die meet trekken op één moment, en zegt niets over een stoornis.
Sommige online tests gebruiken een bekende vragenlijst uit onderzoek. Onderzoek naar die vragenlijst liet zien dat hij drie dingen bij elkaar optelt. Leiding nemen, bewonderd willen worden, en vinden dat jou meer toekomt, ook ten koste van een ander. Het eerste gaat vaak samen met goed functioneren. De andere twee, vooral het laatste, gaan juist samen met problemen.
Hoe vaak de stoornis voorkomt, weet niemand precies. Een overzicht uit 2010 kwam uit op ongeveer 1 op de 100 volwassenen, met schattingen van 0 tot ruim 6 procent. Ook over de indeling zijn de handboeken het niet eens. Het Amerikaanse handboek van psychiaters kent de narcistische persoonlijkheidsstoornis. De ziektelijst van de WHO gaf die stoornis ook vroeger geen eigen code. En sinds 2022 kent die lijst helemaal geen aparte types meer, alleen hoe ernstig een persoonlijkheidsstoornis is en welke trekken opvallen.
Wat ik je wel kan geven, zijn een paar eerlijke vragen. Geen score. Alleen jij en de spiegel.
- Merk je het als iemand pijn heeft door wat jij doet, en raakt je dat?
- Kijk eens of je sorry kunt zeggen en het ook meent, juist als je je aangevallen voelt.
- Welke tools van het ego pak jij snel: controle, schuld aanpraten, manipulatie, om je zin te krijgen?
- Let eens op of je hetzelfde terugziet in veel van je relaties, al jaren.
- Kun je een ander iets gunnen, zonder dat je je daardoor kleiner voelt?
Raakt dit iets bij je, en lijden jij of de mensen om je heen eronder, praat er dan over met je huisarts.
De grootste angst die we hebben, is de angst voor ons Zelf.
Weet een narcist dat zelf?
Vaak wel, voor een deel: dat blijkt uit onderzoek naar mensen met veel narcistische trekken. Bij een persoonlijkheidsstoornis kan dat anders zijn: dan ziet iemand het probleem soms niet. Je vraag alleen bewijst dus niets, in de ene of de andere richting.
Een onderzoek naar zelfkennis liet dat goed zien. Deelnemers met veel narcistische trekken omschreven zichzelf bijvoorbeeld als arrogant. En ze wisten dat anderen minder positief over hen dachten dan zij zelf.
In latere studies bleek iets vergelijkbaars. Wie zichzelf narcistischer noemde dan anderen, scoorde ook op een langere vragenlijst hoger. En in één van die studies voelden zij zich ook meer beschaamd, schuldig en bang.
Voor mij gaat het dan ook niet om de vraag of je het bent. Het gaat erom of je durft te kijken. Iedereen heeft een donkere kant. Jij hebt ook weleens draken gespeeld. Ik ook.
Doe je alsof die kant er niet is, dan druk je hem weg. Dat is iets anders dan een woord overnemen dat een ander je geeft. Ik heb juist veel bevrijding gevonden in het omarmen van mijn eigen donkere kant.
Wat als je partner zegt dat jij een narcist bent?
Kijk dan eerlijk naar jezelf, maar neem het woord niet zomaar over. In een moeizame relatie vliegt het makkelijk heen en weer.
Hoe dat kan werken, lieten onderzoekers zien. Studenten dachten terug aan een moment waarop ze iemand ergens op aanspraken. Hoe meer die ander toen ontkende, aanviel en hén als dader neerzette, hoe meer ze zichzelf de schuld gaven.
Denk je dat die ander projecteert, en de eigen trekken op jou plakt, wees daar dan net zo voorzichtig mee. Projectie bestaat wel, blijkt uit onderzoek. Maar wat er in een ander omgaat, weet jij niet.
Ik zeg altijd: sta je rechtop, dan ben je verbonden met jezelf. Ga je meer af op wat een ander zegt dan op wat je zelf ziet en voelt, dan ga je naar voren leunen, in die buitenwereld. En die kan je zo onderuit trekken. Dat geldt ook voor dat ene woord.
Word je steeds op stang gejaagd tot je uitvalt, en ben jij daarna de schuldige, lees dan ook over narcistisch gedrag herkennen.
Gaat dat woord samen met dreigementen, of voel je je niet veilig als je iets terugzegt, dan hoeft de spiegel even niet. Zoek dan eerst steun bij iemand buiten jullie twee.
Gratis
Eerlijk kijken lukt beter vanuit rust dan vanuit angst.
Mijn gratis meditatie Van hoofd naar hart neemt je mee uit je hoofd, naar je hart.
Word je narcistisch als je voor jezelf kiest?
Nee. Mild zijn voor jezelf is iets anders dan jezelf beter vinden dan een ander.
Kwam jij in je relatie altijd als laatste, dan kan voor jezelf kiezen ineens egoïstisch voelen. Misschien kreeg je dat ook letterlijk te horen.
Een groot onderzoek uit 2009, onder ruim tweeduizend Nederlanders, vergeleek twee manieren om naar jezelf te kijken. Zelfcompassie, mild zijn voor jezelf, hing bijna niet samen met narcisme. Een hoge zelfwaardering wel. Toch zetten psychologen, onder wie Eddie Brummelman, op een rij dat narcisme echt iets anders is dan een gezonde eigenwaarde.
Kijk je naar je eigen donkere kant, doe dat dan met je armen om jezelf heen. En zeg tegen jezelf: maar ik hou wel van jou.
Van jezelf leren houden is een weg op zich. Daarover schrijf ik bij zelfliefde.
Kun je narcistische trekken veranderen?
Ja, langzaam. En het begint met zien wat je doet.
Een onderzoek volgde Amerikaanse studenten van hun 18e tot hun 41e. Gemiddeld werden ze duidelijk minder narcistisch. Wie het hoogst begon, bleef meestal wel hoger dan de rest.
Persoonlijkheid ligt ook niet vast. Een overzicht van 207 studies uit 2017 zag trekken veranderen door psychologische hulp, al ging het daar niet om narcisme. En ook bij de stoornis zelf is verbetering mogelijk, volgens een klinisch overzicht uit 2022. Die gaat geleidelijk, en langzaam.
Veel mensen met sterke trekken willen niet veranderen. Ze zien hun narcisme als hun kracht, schreef universiteitskrant Folia in 2019. Iemand met narcisme is niet slecht, zo zie ik het. En wil jij kijken, dan heb je al iets in handen.
In mijn werk begint het bij eerlijk zien hoeveel controle je houdt, op jezelf en op anderen, en waar je bang voor bent.
Ik begeleid, ik behandel niet. Is het groter dan je alleen aankunt, zoek er dan ook een psycholoog bij.
Wat je in de spiegel ziet, is er niet om je klein te maken. Het is er ten gunste van jou, lieverd.
Wil je dat ik met je meekijk? In een gratis gesprek van twintig minuten kijken we samen naar wat jij ziet, en wat je ermee wilt. Je bent welkom.
Jacqueline
Relatiecoach en auteur, op de Veluwe en online. Twintig jaar praktijk, drie boeken. Over mij
Ervaringen van cliënten
Vragen over narcistische trekken
Ben ik een narcist als ik narcistische trekken bij mezelf herken?
Nee. Dat je ze herkent, is juist het begin van eerlijk kijken. Het gaat er niet om óf je zulke trekken hebt, maar hoe vast ze zitten en wat ze met je relaties doen. Merk je dat je ze kunt zien en er iets mee wilt, dan kun je er ook iets mee doen.
Als ik me afvraag of ik een narcist ben, ben ik het dan niet?
Dat hoor je vaak, maar zo werkt het niet. Mensen met veel narcistische trekken kunnen die trekken zelf vaak ook benoemen. Belangrijker dan het etiket is wat je doet: hoe je luistert, of je een ander ruimte geeft, en of je kunt zeggen dat het je spijt.
Kan een online test zeggen of ik een narcist ben?
Nee. Een online test geeft je een score op een vragenlijst, en in die score zit ook gewoon gezond zelfvertrouwen. Of er sprake is van een stoornis, kan alleen een psychiater of psycholoog vaststellen, na gesprekken met jou. Wil je weten wat er bij jou speelt, dan zegt een eerlijk gesprek meer dan een score.
Neem contact op
Plan een gratis gesprek
Twintig minuten, via WhatsApp of telefoon. Je spreekt mij, geen assistent, en je beslist daarna zelf.
